Samen gezellig bang zijn: drogredeneringen (deel 2)

De laatste nieuwe angst op sociale media was (en is nog steeds) dat de vluchtelingenstroom onze sociale zekerheid zal ondermijnen. Bij zo’n vraagstuk dat toch vrij complex is, ga je best te rade bij iemand die veel studiewerk in de relevante materie heeft gestoken (niet bij een politicus dus). Een expert zoals professor Ive Marx (UA) denkt dat dit zeker niet het geval is, omdat ons sociale zekerheidssysteem sterk gesloten is. Hij is lang niet de enige. Maar zoals het vaak gaat met angst worden rationele argumenten weggewuifd als een naïeve ontkenning van het probleem. Experten, academici en intellectuelen worden bij een deel van de bevolking systematisch gewantrouwd als er een angstgolf waait.

fear
Angst broeit snel en is meestal immuun voor rationele tegenargumenten.

 
Een argument dat opdook was het volgende ‘De mensen zijn ongerust, maar ik ga ze niet geruststellen want ik ben ook ongerust’. Dit lijkt steek te houden maar eigenlijk druist dit in tegen wat een verstandige leider zou doen.

‘De mensen zijn ongerust, maar ik ga ze niet geruststellen want ik ben ook ongerust’.

Beeld je de volgende dialoog in tussen een dochter en een moeder:
 
Sara (dochter, 10 jaar): ‘Mama, ik ben superbang, ik kan niet slapen. Ik heb naar dat programma  gekeken over die mannen die stoute dingen doen met kinderen. Denk jij dat er in onze wijk ook zo’n mannen wonen?’
Mama: ‘Ik weet het niet, schat, ik ben ook doodongerust.’
Sara: ‘Oei, mama, waarom?’
Mama: ‘Je weet nooit echt of iemand goede bedoelingen heeft, Saraatje.’
Sara: ‘Maar er zijn toch ook brave mannen?’
Mama: ‘Misschien wel, maar hoe weet je dat ze echt braaf zijn?’
Sara: ‘Brrrr, ik ga niet meer op het speelplein spelen, denk ik’.

Sir Jimmy Savile attends the ceremony to name Cunard's new cruise-liner Queen Elizabeth II in Southampton Docks in Southampton, England.
Jimmy Savile, een notoire pedoseksueel.

De analogie tussen moeder-dochter enerzijds en politicus-bevolking anderzijds is misschien niet volmaakt. De bevolking is normaal weerbaarder dan een jong kind. Maar toch toont het voorbeeld hoe negatief politieke uitspraken die inspelen op angst kunnen inwerken.
Of een bepaalde angst of ongerustheid terecht is, is dikwijls moeilijk in te schatten. De toekomst is immers fundamenteel onzeker. Wat wel algemeen aanvaard is in de psychologie en psychiatrie is dat angst – behalve in echte urgente noodsituaties (cf. vlucht-vechtreactie) –nogal eens een slechte raadgever pleegt te zijn. Zelfs als de angst terecht zou blijken, is het nog onverstandig om ze te voeden.
Beeld je in dat twee alpinisten op een berg zitten en de ene is zwaargewond, maar beseft het niet helemaal, maar hij is wel bang. De kans dat hij de tocht naar beneden overleeft is 20%. Zijn niet-gewonde makker weet dit. Moet hij dit zeggen aan zijn vriend? De meeste mensen zouden zeggen van niet. De doodsangst zou zijn makker kunnen verlammen, waardoor de kans dat hij het overleeft nog kleiner is.
Hetzelfde geldt voor mildere vormen van ‘politieke’ angst bij sommige burgers, die in tegenstelling tot het voorbeeld, bijna altijd overdreven of onterecht zijn. Als er sluimerende angst in iemand schuilt, neemt hij hoogstwaarschijnlijk slechtere beslissingen dan wanneer zijn gemoed rustiger is. Als veel mensen die sluimerende angst krijgen, krijg je een optelsom van slechtere beslissingen. De publieke opinie kan de politiek dan onder druk zetten om steekvlammaatregelen te nemen die niks fundamenteels bijbrengen.
Vandaar:

“’Il ne faut pas suivre l’opinion publique, il faut la guider.”

(“Je moet de publieke opinie gidsen in plaats van haar te volgen.”)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *