Vluchten kan niet meer

1602510-55768429a8bbfedbaa2100abdc21f387
Vermeersch bezit veel eruditie maar valt soms ten prooi aan doemdenken

In een interview met de Standaard wijst Etienne Vermeersch op de donkere wolk van overbevolking die over de mensheid hangt (zijn stokpaardje). Hij brengt dit in direct verband met de vluchtelingencrisis in het Midden-Oosten en in Europa. In Irak en Syrië is de bevolking op veertig jaar vier of vijf keer groter geworden. Vermeersch ziet het ook heel somber in wat betreft Afrika. Momenteel zijn er ongeveer één miljard Afrikanen op het grote continent. In 2050 zouden dat er twee miljard zijn. Professor Vermeersch vreest dat de migratie- en vluchtelingenstromen door die bevolkingsboom onhoudbaar zullen worden. Hij trekt zelfs vergelijkingen met de conquistadores, Columbus en de indianen (en jawel, wij zijn in die vergelijking de indianen)! Met andere woorden, zo waarschuwt Vermeersch, als we de grenzen open zetten zou massa-immigratie wel eens de ondergang van de Europese beschaving kunnen betekenen. (Overigens pleit bijna niemand nu voor volledig open grenzen, maar dit even terzijde.)

.In de eerste plaats trekken de huidige vluchtelingen vooral weg van oorlog en geweld, niet van overbevolking.

In een gesprek met Marli Huijer op Radio 1 over migratie en vluchtelingen sprak Vermeersch in dezelfde apocalyptische taal. Hij leek tijdens het gesprek een beetje op Maester Aemon uit Game of Thrones. Een oude ziener met veel intellectuele autoriteit die de mensen waarschuwt dat de winter in aantocht is en dat de White Walkers de beschaving van Westeros zullen vernietigen. Game of Thrones is echter een fictiereeks en gelukkig zijn de meeste vluchtelingen zowat de tegenpool van White Walkers: merendeels getraumatiseerde mensen, op zoek naar veiligheid, werk en nieuwe hoop.
Beluister hier het gesprek tussen Vermeersch en Marli Huijer (Filosofe des Vaderlands in Nederland) over vluchtelingen en migratie (rond minuut 72).

Peter-Vaughan-Aemon-630x420
Maester Aemon, de blinde ziener uit Game Of Thrones

Vermeersch heeft natuurlijk een punt over overbevolking. Het is samen met het klimaat en de groeiende ongelijkheid één van dé uitdagingen van de 21ste eeuw. De recepten om het aantal geboortes af te remmen zijn ondertussen goed gekend: meisjes een goed onderwijs en arbeidskansen verschaffen, de kindersterfte drastisch verlagen door veiligere bevallingen en massale campagnes om voorbehoedmiddelen te gebruiken. Er is wat dat betreft wereldwijd een stille revolutie aan de gang. De Zweedse statisticus Hans Rosling wijst erop dat het tweekindgezin wereldwijd steeds meer de standaard wordt. Binnenkort hebben we ‘peak child’ bereikt, het punt waarop het totale aantal kinderen op de wereld niet meer stijgt. Dus er is alleszins reden voor voorzichtig optimisme, ook al moet er nog heel veel gebeuren.

Hans Rosling nuanceert het probleem van overbevolking. In veel ontwikkelingslanden ‘kweken ze niet langer als konijnen’, om het met de woorden van paus Franciscus te zeggen.
 
De link die Vermeersch legt tussen overbevolking en de huidige vluchtelingencrisis is veel minder duidelijk. Het zou ons te ver leiden om de oorzaken van de conflicten in Syrië, Irak en Afghanistan hier uit te spitten. Maar we kunnen ons toch een paar vragen stellen bij het rechtstreekse verband dat Vermeersch legt.
PHOTO TAKEN THURSDAY, JULY 9, 2009 In this photo taken Thursday, July 9, 2009, Adilla Finchaan, 50 checks her land in Latifiyah, about 30 kilometers (20 miles) south of Baghdad, Iraq. Below-average rainfall and insufficient water in the Euphrates and Tigris rivers _ something the Iraqis have blamed on dams in neighboring Turkey and Syria _ have left Iraq bone-dry for a second straight year.(AP Photo/Hadi Mizban)
In de eerste plaats vluchten de huidige vluchtelingen vooral weg van de oorlog en het geweld, niet van overbevolking. De oorlogen in Irak en Afghanistan hebben hun wortels in jihadisme, etnisch-religieuze spanningen tussen soennieten en sjiieten, de aanwezige olievoorraden en de chaos die tijdens en na de Amerikaanse invasies is achtergelaten. Wat betreft Syrië speelt overbevolking wel een rol, zij het dat een ecologische crisis eerst aan de basis lag.  Er is een interessante verklaring in opgang die stelt dat Syrië eigenlijk in essentie een klimaatconflict is. Door de enorme droogte en misoogsten tussen 2006 en 2011 emigreerden boeren massaal naar de Syrische steden, zoals de stad Daraa. Daar vonden de Syrische boeren geen werk en deze massale werkloosheid escaleerde in groeiend verzet tegen het Assad-regime. Overbevolkte steden speelden dus een rol, maar natuurlijk ook andere factoren: een onderdrukkende dictatuur, opnieuw etnische en religieuze spanningen, de ‘failed state’ van Assad die enkel antwoordde met politie-en legergeweld op de ecologische en sociale crises. In dat machtsvacuüm zagen IS en andere verzetsgroepen hun kans schoon om nog meer chaos en geweld te brengen. Hier vind je een verhelderend stripverhaal over de Syrische oorlog.
Hoewel overbevolking dus een rol speelde in de cocktail van oorzaken die aan de basis liggen van de Syrische oorlog, is het te simplistisch om te zeggen dat dat hét probleem was. Het is inderdaad zo dat Syrië en Irak hun bevolking de laatste veertig jaar drastisch hebben zien toenemen (maal vier of maal vijf). Maar er zijn op deze planeet heel veel steden en regio’s die overbevolkt zijn waar noch oorlogen ontstaan noch grote migratiestromen richting Europa of de V.S. (denk aan de steden in India, China, Singapore, …).
Wat betreft de Afrikaanse vluchtelingen komen we tot dezelfde conclusie: overbevolking is niet de oorzaak van de vluchtelingenstroom. In Eritrea wonen 54 mensen per km², in Somalië 14 mensen per vierkante km². België is een regio die vele malen dichtbevolkter is (340 mensen/km²).  Eritreërs zijn op de vlucht voor een vreselijke dictatuur, waar jonge mannen verplicht zijn om 10 jaar dienst te doen in het leger. In Somalië heerst al een jarenlange burgeroorlog en opnieuw is er sprake van een ‘failed state’. Dat overbevolking de diepere oorzaak is van het geweld in deze landen, is weinig waarschijnlijk (omdat ze juist veel dunbevolkter zijn dan Europa).
Noch in onze huidige tijd, noch in de geschiedenis hebben we grote vluchtelingenstomen gekend als gevolg van overbevolking. Oorlog en geweld zijn de belangrijkste factoren. Als het gaat over migratie wordt het complexer. Onder migratie versta ik het fenomeen waarbij mensen verhuizen naar een andere plek, niet omdat hun leven in gevaar is maar omdat ze geloven dat ze op die andere plek een beter leven kunnen leiden. Migratie is met andere woorden een vrijere keuze, die niet gedwongen is doordat er oorlog en geweld heerst waar je woont. Vandaar dat economische redenen vaak doorslaggevend zijn voor mensen om te emigreren. Dit was bijvoorbeeld zo voor de meeste Europeanen die in de twintigste eeuw naar de V.S., ‘the land of opportunities’, trokken.

Er zijn op aarde heel veel steden en regio’s die overbevolkt zijn waar noch oorlogen ontstaan noch grote migratiestromen  richting Europa.

05book_600
Migranten staan in de rij op Ellis Island. Veel mensen maken geen onderscheid tussen migranten en vluchtelingen. Het debat over vluchtelingen vermengen met een debat over migratie leidt ertoe dat alle soorten nieuwkomers op een hoopje wordt gegooid als ‘gelukzoekers’  die ons alles gaan afpakken.

De huidige stroom aan mensen zijn echter grotendeels vluchtelingen en geen immigranten. Immigranten, ‘economische vluchtelingen’, zoals ze soms oneigenlijk worden genoemd, zullen niet worden erkend en krijgen geen vluchtelingenstatuut.
Bovendien is de stroom naar de meeste Europese landen (zeer) beperkt in verhouding tot het totaal. Slechts 350.000 van de 50 à 60 miljoen vluchtelingen wereldwijd is tot hier toe naar Europa getrokken.  Uitzonderingen zijn Duitsland en Zweden die per 1000 inwoners 10 à 15 vluchtelingen opvangen. Al deze mensen voedsel, onderdak verschaffen is op zich al een grote uitdaging. De inspanningen om hen goed te laten integreren en werk te verschaffen zullen nog groter zijn. Of de landen daar goed in zullen slagen is puur koffiedik kijken. Maar beide landen laten de hoop en het geloof alleszins primeren. De cultuur van solidariteit en vrijwilligerswerk zit ondertussen bij veel Zweden en Duitsers ingebakken. En ook aan politiek leiderschap ontbreekt het in deze landen niet. ‘Wir Schaffen Das!’, zo zei Merkel het op zijn Obama’s.
Berlin/ Bundeskanzlerin Angela Merkel (CDU) posiert am Mittwoch (18.04.12) im Kanzleramt in Berlin bei der Preisverleihung des Wettbewerbs
Naast humanitaire motieven spelen er waarschijnlijk ook pragmatische, economische motieven bij Duitsland. De grote instroom van jonge werkkrachten uit Afrika en het Midden-Oosten zou een ‘demografisch dividend’ kunnen opleveren in het snel vergrijzende Duitsland.

Zolang de mensenstroom beheersbaar blijft, is er ook geen alternatief. Europese overheden en burgers hebben de morele en internationaalrechtelijke plicht om mensen die gevlucht zijn menswaardig op te vangen. Nationale, neoconservatieve politici hebben gelukkig weinig speelruimte om aan die plicht te tornen.
De professor maakt zich echter ook zorgen over de verdere ‘islamisering’ van Europa als gevolg van de vluchtelingenstroom. De islam is in veel opzichten nog een ‘onvolwassen’ godsdienst die nog moeite heeft met bepaalde waarden (de gelijkheid van man en vrouw, holebirechten, andersgelovigen, de evolutieleer). Het insluiten van die waarden is een traag proces en dit leidt geregeld tot fricties in Europese steden. Maar dit wordt snel overdreven: Europese moslims zijn over het algemeen vredelievende mensen, die alsmaar meer ‘verwesterd’ raken (eerder dan dat wij ‘islamiseren’).
Het is daarom belangrijk om xenofoben en islamofoben (in Oost-Europa en elders) niet hun zin te geven. Oost-Europese leiders hebben de plicht om hun bevolking aan te sporen tot gastvrijheid in plaats van zich neer te leggen bij de helaasheid van de religieuze ‘monocultuur’ in hun land.
Vermeersch’ doemdenken is dus niet op zijn plaats bij de huidige vluchtelingencrisis, die moeilijk en uitdagend is, maar wel beheersbaar voor het veiligste en welvarendste continent op deze planeet. Desondanks bevatten zijn ideeën wel rationele waarschuwingen voor de toekomst. Het is heel denkbaar dat er grote migratiestromen uit Afrika zullen komen naar Europa in de iets verdere toekomst. Dit zullen Afrikanen zijn die vluchten van droogte en andere klimaatellende die nog op Afrika afkomt (geen ‘overbevolkingsvluchtelingen’ dus, al maakt een grotere bevolking klimaatproblemen wel urgenter). Als dit gaat over miljoenen mensen kan het versterken van ‘Fort Europa’ wel een noodzakelijk kwaad zijn. Als zo’n klimaatcrisis toeslaat zou het beter zijn dat mensen via zogenaamde ‘hotspots’ op de vluchtelingenroutes in Afrika asiel kunnen aanvragen. Vervolgens zou er gewerkt kunnen worden met een systeem van quota en loting om het aantal asielzoekers te beperken. Dit zou de mensen in de getroffen gebieden alleszins rechtszekerheid bieden en zo een levensgevaarlijke, dure reis kunnen besparen.

Vermeersch’ doemdenken is dus niet op zijn plaats bij de huidige vluchtelingencrisis, die moeilijk en uitdagend is, maar wel beheersbaar voor het veiligste en welvarendste continent op deze planeet.

For the time being, heeft Fort Europa geen hogere muren nodig. Het lijkt mij op dit moment het beter om de handen uit te mouwen te steken samen met de vluchtelingen, in plaats van de angst die ons reptielenbrein influistert de vrije loop te laten gaan. Pas als er een oprechte nieuwsgierigheid en bekommernis is naar deze nieuwkomers kan integratie pas echt slagen. Nu nog de politieke leiders in België vinden die dit beseffen.
Zoals Vermeersch en vele anderen terecht aangeven ligt de bal nu vooral in het kamp van de internationale gemeenschap en de VN. Idealiter worden er massaal middelen ingezet om de strijd tegen Assad, ISIS en de mensensmokkelaars te winnen. Dit zal waarschijnlijk jaren duren.
Hier  kan je lezen hoe ons asielbeleid humaner en efficiënter kan.
Tegelijk moet ontwikkelingshulp meer uit het verdomhoekje komen. Enkel door het Zuiden drastisch te steunen en de wereldhandel rechtvaardiger te maken, beginnen we aan een fundamentele oplossing voor het opvangprobleem.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *