Basisinkomen (2): de silver bullet?..

basic-income-and-nationalized-resources_thumb1
Armoede is, zoals geweten, niet enkel een gebrek aan geld. Vaak houden discriminatie en uitsluiting mensen diep in de spiraal van ellende. De strijd voor meer gelijke kansen is een juridische en culturele strijd die moet blijven doorgaan, ook als er zoiets als het basisinkomen zou worden ingevoerd.
Toch kan een basisinkomen in die strijd een cruciale rol spelen. Verhuurders weigeren soms kandidaten omwille van hun afkomst of huidskleur omdat ze daaruit afleiden dat ze misschien niet solvabel genoeg zijn om hun huur te betalen. Als het aantal armen bij migranten daalt, komt dit vooroordeel ook onder druk.

557164
Ook in België, een van de rijkste landen ter wereld, is armoede nog steeds een groot probleem, hoewel sommige politici het graag wegmoffelen omdat het thema niet ‘sexy’ genoeg is. Zie http://www.knack.be/nieuws/belgie/meer-dan-16-procent-van-belgische-jongeren-leefde-in-2012-in-armoede/article-normal-543711.html

Een vast inkomen zal de meeste armen empoweren, zoveel is duidelijk.  Veel gezaghebbende economen en zelfs het IMF zijn tot inzicht gekomen dat landen waar meer gelijkheid is (d.w.z. waar de Gini-coëfficiënt laag is), ook welvarender zijn. Iedereen wordt er dus beter van.
Wat zullen de effecten zijn op het basisinkomen op de economie? Die blijven onvoorspelbaar, maar ik zal toch een poging doen.
Eerst en vooral zal het aantal ‘start-ups’ – om eens een hip woord te gebruiken – waarschijnlijk toenemen, doordat het basisinkomen ervoor zorgt mensen gemakkelijker een startkapitaal kunnen vergaren voor hun eigen zaak. Als die tendens de macht van monopolistische multinationals kan doorbreken, is dit een goede zaak. Een heropbloei van kleinhandel en detailhandel zal de economie en de levenskwaliteit ten goede komen.
gini-coefficient-change-oecd (1)
De GINI-coëfficiënt meet de graad van ongelijkheid in een land. Hoe lager de coëfficiënt, hoe meer gelijkheid. België en Nederland scoren vrij goed binnen de groep van ontwikkelde landen.

Maar hier duikt het liberale gezicht op van het basisinkomen. De leuze lijkt te zijn: ‘Geef mensen inkomenszekerheid en “de onzichtbare hand” zal de voorkeuren van de basisinkomers en de arbeidsmarkt op elkaar afstellen.’

“Het aantal ‘start-ups’zal toenemen, doordat het basisinkomen ervoor zorgt mensen gemakkelijker een startkapitaal kunnen vergaren voor hun eigen zaak.”

Maar wellicht zal die onzichtbare hand heel klungelig zijn en talrijke onevenwichten creëren. Stel dat mensen door de zekerheid van een basisinkomen veel minder vaak kiezen voor zware beroepen als vuilnisman en verpleegster. Of dat ze het enkel willen doen voor vijf keer meer loon dan de gemiddelde vuilnisman of verpleger nu krijgt. Of beeld je in dat iedereen – per hypothese – opeens leuke polsbandjes wil maken, terwijl er helemaal geen vraag naar is. Het basisinkomen verzwakt het competitief aspect waardoor zulke ‘nutteloze’ bedrijfjes kunnen blijven doorgaan.

carroussel--_carousel_missed-1418225170
Hopelijk zullen er nog genoeg mensen willen werken als vuilnisophaler als het basisinkomen wordt ingevoerd.

Om die reden zal de overheid moeten anticiperen op zo’n scheefgroei van de arbeidsmarkt of ze corrigeren waar nodig. Ze kan bijvoorbeeld scholieren stimuleren om te kiezen voor een beroep in duurzame sectoren of in de zorgsector om daar tekorten op te vangen. Ze kan ook proberen om het aanzien van beroepen als leerkracht, verpleger of vuilnisophaler te verhogen met allerlei campagnes.

“De overheid zal de arbeidsmarkt veel meer moeten sturen als er een universeel basisinkomen komt. Ook ons consumptiepatroon en onze tijdsbesteding zullen in de duurzame richting gestimuleerd moeten worden.”

Ook op het vlak van consumptie zal de overheid moeten sturen. Het basisinkomen zal weinig emancipatie veroorzaken als mensen er gewoon meer en duurder mee gaan consumeren. De overheid zou mensen kunnen aansporen om met hun extra koopkracht duurzaam te consumeren, meer pensioen te sparen of aan een of andere deeleconomie te spenderen.

sharing
Het succes van deeleconomieën zit nog maar in zijn beginfase. Deeleconomieën verhogen de welvaart en de sociale cohesie, en zijn bovendien duurzamer. Het basisinkomen en de deeleconomie zouden wel eens een goed huwelijk kunnen vormen.

Als het basisinkomen wordt ingevoerd zal onze tijdsbesteding ook veranderen. Stel dat eerst de armste laag van het bevolking van een basisinkomen geniet en dit een succes wordt. Door de voortschrijdende automatisering van werk zal de welvaart stijgen enerzijds en het aantal jobs op de arbeidsmarkt dalen anderzijds. Hierdoor zullen we mogelijk overstappen naar een basisinkomen voor iedereen. In het best case scenario zullen mensen meer tijd besteden aan zorg voor hun familie, vrijwilligerswerk of het aanleren van nieuwe dingen. Maar opnieuw is het niet zeker dat de ‘invisible hand’ van het basisinkomen hier automatisch voor zal zorgen. Het is evengoed mogelijk dat de meeste mensen zullen kiezen voor een nog individualistischer leven waarin reizen, spullen kopen en yolo centraal staan (een beetje zoals het nu al is).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *