Gezondheid stimuleren: tijd voor the real thing

]6953359-mood-girl-smile-glasses-heart-candy-lollipop
De federale regering kondigde in het kader van de taxshift een aantal verhogingen aan van consumptiebelastingen op diesel, tabak en ongezonde voeding. De meeste Vlamingen staan hier eerder positief over, wat opmerkelijk is voor een belastingverhoging. Veel mensen vinden dat de volksgezondheid er enkel kan bij welvaren als er een substantiële taks komt. De ontnuchtering komt er echter wanneer je naar de geschatte opbrengst van een gezondheidstaks kijkt: 50 miljoen euro oftewel: peanuts. Frisdrank zou bijvoorbeeld maar 5 cent duurder worden. (zie http://www.standaard.be/cnt/dmf20150723_01788900)
[polldaddy poll=9018479]
Gezondheids- en ecotaksen (BTW en accijnzen) zijn pas effectief in het sturen van ons gedrag wanneer ze schadelijke producten als alcohol, sigaretten, brandstof, ongezonde voeding, plastic verpakkingen ineens een stuk duurder maken. De meeste overheden hebben deze accijnzen en BTW tot hier toe voornamelijk gebruikt als fiscale melkkoe. Men wil meer fiscale inkomsten halen en slechts in de tweede plaats de consumptie van schadelijke en ongezonde producten ontmoedigen. Dit blijkt uit het feit dat de overheid deze taksen elke keer maar mondjesmaat verhoogt. Fundamenteel brengt dit geen grote gedragsverandering mee bij de meerderheid van de consumenten.
2967957
Dit verklaart ook waarom de vettaks in Denemarken geen succes was. Een van de redenen waarom de vettaks niet goed werkte was onder meer dat de taks eenvoudigweg te laag was. Hierdoor was het ontradend effect bij de consument te klein. Uiteindelijk werd de vettaks in Denemarken afgevoerd omdat de administratieve last bij voedingsproducenten te hoog was.
Politici in andere landen (waaronder Belgische politici) waren wel zo intellectueel oneerlijk om uit het voorbeeld van Denemarken af te leiden dat een vet-of suikertaks principieel niet werkt. Ze zwegen over het feit dat een suiker-en frisdrankbelasting in Finland wel degelijk goede resultaten had opgeleverd. Deden de suiker-en frisdranklobby’s hier hun werk?
Politici durven het tot hier toe niet aan om een substantieel hogere gezondheidstaksen (die ongezonde producten minstens 20% duurder maakt) door te voeren. Ze hebben een panische angst dat er een hele hoop jobs zullen verloren gaan of dat de economie zal lijden onder de dalende verkoop van deze ‘zonde-producten’. Deze redenering houdt eigenlijk helemaal geen steek. De stille veronderstelling – die vaak opduikt in het huidig politiek denken – is dat werkgelegenheid het hoogste doel is omdat de werkgelegenheid zorgt voor welvaart en meer belastinginkomsten.
(Overigens levert elk soort werk levert deze voordelen: zowel werk in de tabakssector en de wapenindustrie als werk in andere sectoren.)
coca-cola
Het punt is echter dat de schade en de nadelen die deze producten veroorzaken niet opwegen tegen de extra werkgelegenheid die ze creëren. Sectoren als de tabaksindustrie en de snoep- en frisdranksector moeten dus onvermijdelijk krimpen en de overheid moet de moed hebben om die krimp geleidelijk aan te sturen. Dit is de enige manier om de oorlog tegen kanker, obesitas, hartziekten en suikerziekte effectief aan te gaan. De inzet is ontzettend hoog want deze ziekten vormen de grootste doodsoorzaken in de ontwikkelde wereld. Het gebrek aan politieke moed om deze ziekten daadkrachtig aan te pakken met taksen is onbegrijpelijk. Finland met haar vooruitstrevende gezondheidsbeleid (met o.a. gratis gezonde schoolmaaltijden en een snoep -en frisdranktaks) is zowat de enige uitzondering. Ze koppelt deze taksen aan een volledig uitgedacht gezondheidsbeleid met onder andere voedsellabels en de gratis schoolmaaltijden.
planets1
Ook vanuit pragmatisch oogpunt is het voor de overheid een win-winsituatie. Ze zal miljarden besparen in de gezondheidszorg. Werknemers zullen ook kwalitatief beter werk leveren. Google stimuleert zijn werknemers om gezond te eten en stelt vast dat hun werknemers beter werk leveren en zich beter voelen op de werkvloer.
Twee tegenargumenten duiken echter nog vaak op. Moet de overheid burgers een schuldgevoel bezorgen omdat ze een sigaret roken of frisdrank drinken? Zijn die gezondheidstaksen niet betuttelend?
Nee, helemaal niet. De oorlog wordt gevoerd tegen de producten, niet tegen degenen die ze gebruiken. De hogere prijs is het meest neutrale instrument om zo’n beleid te voeren. Sensibilisering heeft juist – bedoeld of onbedoeld – veel meer het effect dat mensen zich schuldig gaan voelen over hun consumptie, zelfs al is de bedoeling ervan nobel.
Sommige mensen ervaren zo’n gezondheidstaksen inderdaad als betuttelend. Maar het is belangrijk om weten dat reclame-experten en marketeers constant consumenten bespelen en hun gedrag trachten te sturen via allerlei onbewuste triggers. Ze denken na over de positie van het product in de winkelrekken,  de geur van de winkel en zelfs de gepaste achtergrondmuziek. Dit alles om de verkoopcijfers te verhogen.
Wie dus tegen ‘betutteling’ is, verkiest eigenlijk liever gemanipuleerd te worden door reclamejongens. Reclame en marketing is zo effectief dat de overheid dit moet corrigeren met een tegenoffensief. Overigens hoeft dit niet enkel en alleen door middel van taksen te gebeuren. Door middel van wetgeving en reglementering zouden klanten in de supermarkt ‘genudged’ (d.i. ‘een duwtje in de rug geven’) kunnen worden om eerder de gezonde keuze te maken. Dit zou bijvoorbeeld kunnen door supermarkten te verplichten enkel gezonde voeding op ooghoogte te plaatsen. (zie de Panorama ‘Gemakkelijk  gezond’: http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/videozone/programmas/panorama/2.37868)
Nudge-cover
‘Nudging’ is een uitgelezen middel omdat de combinatie van reclame en verslavende effecten ervoor zorgen dat consumenten vaak niet rationeel meer beslissen over wat er hun in winkelkarretje belandt. Gevoelige en kwetsbare consumenten, kinderen bijvoorbeeld, kunnen zo’n duwtje in de rug zeker goed gebruiken om niet constant bloot te staan aan verleidingen van suiker, vet of tabak.
Het uitblijven van een moedig beleid om ongezonde consumptie sterk te belasten is één van de vele voorbeelden van hoe een bepaald waanidee over economie en fiscaliteit de huidige politici in de ban houdt. Aan sectoren die veel jobs leveren, zoals de suiker- en frisdrankindustrie, mag niet geraakt worden zelfs niet als die sectoren de volksgezondheid al decennia lang ondermijnen.
Voor wie meer wil weten over ‘nudging’ is dit een interessant artikel: http://eoswetenschap.eu/artikel/een-gezond-duwtje-de-rug

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *