From here to eternity: Eeuwig leven

15359eternity
Van het goede te veel hebben is niet heilzaam. En aan alle goede dingen komt een einde. Althans zo luiden de volkse wijsheden. Maar voor veel mensen gaat die uitdrukking niet op wat betreft ons leven en onze levensjaren zelf. Veel mensen zouden een langer leven verkiezen boven een korter. Dit is zeker zo wanneer ze zich in de fleur van hun leven bevinden of wanneer ze zich intens gelukkig voelen.
We kunnen ons inbeelden dat er een elixir bestaat dat ons eeuwig jong en gezond houdt. Iemand die het drinkt is evenwel niet verplicht om onsterfelijk te worden en eeuwig door te leven. Als iemand besluit dat hij tevreden genoeg is om te sterven of dat zijn leven ondraaglijk is geworden, kan hij een pil innemen die de werking van het elixir tenietdoet. De vraag is of er ooit een moment zal komen waarop iemand de pil zal innemen. Dit is een aartsmoeilijke vraag omdat we geen flauw benul hebben hoe het is om een leven te hebben waar in principe geen eind aan kan komen. De dood zou binnen handbereik zijn via de pil, maar het is goed denkbaar dat het besef van het definitieve, onherroepelijke van de dood ons telkens weer zou doen aarzelen. We zouden ze waarschijnlijk enkel innemen in geval van uiterste wanhoop of ongeneeslijk verdriet. Zouden we de pil ook nemen als we te lang vervelen? Dat is een moeilijke vraag. Verveling lijkt een te banale reden om jezelf van het leven te beroven. Als we geestelijk en lichamelijk vitaal zouden blijven is het misschien mogelijk om telkens een uitweg uit die ‘dodelijke’ verveling te vinden.

gilgamesj
De zoektocht naar een manier om onsterfelijk te worden bvb. door een levenselixir te drinken is een thema dat al in de vroegste beschavingen prominent was. Koning Gilgamesj uit het gelijknamige epos gaat in zijn tocht door de natuur op zoek naar de drank die hem het eeuwig leven kan schenken.

“Verveling lijkt een te banale reden om jezelf van het leven te beroven.”

De vraag is wat exact de aard is van het eeuwige leven dat het elixir helpt te realiseren. Het beste leven is uiteraard een bewust leven, geen leven waarin iemand in een droomloze slaap of coma verder leeft. Er zou ook psychologische continuïteit moeten zijn: degene die onsterfelijk is, moet zich als dezelfde persoon zien doorheen al de jaren waarin hij verder leeft. Hij zou ook belangrijke herinneringen moeten blijven onthouden om dezelfde persoon te blijven.
Een andere belangrijke kwestie is of het elixir ons zou beschermen tegen alle ziektes en ongevallen. Indien dit het geval zou zijn, zou dit soort onsterfelijke leven fundamenteel verschillen van het leven dat mensen altijd al hebben geleden. In dat geval zouden we ons geen zorgen meer moeten maken om infecties, gevaarlijke wegen, levensbedreigende situaties, honger …
Risico’s een vormen een onlosmakelijk onderdeel het leven. Indien we op vlak van onze gezondheid, veiligheid en bezittingen (en die van onze dierbaren) niets te verliezen zouden hebben, dan zou het leven veel van zijn smaak verliezen. Begrippen zoals moed en durf zouden hun betekenis verliezen. Het presteren en verwezenlijken van grootse dingen zou een stuk banaler worden. We zouden wel leven zonder angst, maar het zou ook een leven zonder inzet zijn. Het is echter niet noodzakelijk zo dat het elixir zulke onkwetsbare, quasi-goddelijke wezens van ons maakt. Het elixir kan bijvoorbeeld enkel het biologisch verouderingsproces tegengaan zodat allerlei risico’s (ziektes, ongevallen, geweld) gewoon blijven bestaan.

Dove-doves-31209063-2400-1920
Ons leven is bezaaid met risico’s: ongevallen, ziektes, misdaden, verraad, teleurstelling … Vreemd genoeg hebben we die risico’s nodig om zinvol te leven, net zoals een duif de luchtweerstand nodig heeft om te kunnen vliegen.

De filosoof Bernard Williams gelooft niet dat een eeuwig of quasi-eeuwig leven ooit zinvol kan worden ingevuld. Bernard Williams argumenteert dat het slecht is om voor eeuwig te leven, zelfs onder de beste omstandigheden. Zijn bezwaar tegen onsterfelijkheid is dat we uiteindelijk onze identiteit zouden verliezen omdat onze categorische verlangens (d.w.z. onze hoogste verlangens die de essentie van onze identiteit uitmaken) ook zullen verdwijnen. Ons leven – hetzij na 200 jaar, hetzij na 2000 jaar of langer – zou onvermijdelijk verzanden in een ondraaglijk saaie en zinloze routine. Zelfs boeiende levensprojecten waar we duizenden jaren ons zinvol voor zouden inzetten, zijn uiteindelijk gedoemd om op het dood spoor van de verveling te eindigen, aldus Williams.
Williams gaat uit van een bepaalde visie op de menselijke identiteit. Onze identiteit wordt in een belangrijke mate opgebouwd door onze projecten, onze verlangens en belangen. Als fundamentele projecten en verlangens verdwijnen dan verliezen we ook een groot deel van wie we zijn. Als we onze identiteit verliezen, leven we verweesd voort. We weten niet meer waarom we op de aardbol rondlopen omdat we onszelf zijn kwijtgespeeld. Er rest ons enkel nog zielloze, kwellende verveling.
Niet alleen onze verlangens, maar ook onze herinneringen zullen vervagen. We zouden alles wat ons is overkomen honderd of duizend jaar geleden vergeten. Wat heeft het voor zin dan dat we grootse dingen hebben verwezenlijkt als we ze uiteindelijk toch vergeten?
identity
Kunnen we dezelfde persoon blijven over een tijdspanne van duizend jaar? Tienduizend jaar? Kunnen we als een slang om de zoveel tijd vervellen en toch steeds hetzelfde ‘ik’-gevoel behouden?

Filosofen die niet geloven in heil van onsterfelijkheid, argumenteren dat de dood een limiet is die ons leven zinvolheid verschaft. Doordat we beseffen dat onze tijd hier beperkt is, krijgt ons leven structuur en vorm. Een verhaal dat eeuwig doorgaat, zou op de duur geen samenhang meer vertonen of zou onvermijdelijk in herhaling vallen, zoals een soapserie. Ons leven is ons verhaal en een einde is nodig om het samenhang en zin te geven. Vergelijk het met een beeldhouwwerk. Een beeld heeft ruimtelijke grenzen waardoor het iets voorstelt. Zonder die grenzen zou het gewoon een vormeloos stuk marmer zijn. Zo heeft een leven ook grenzen in de tijd nodig om niet vormeloos en betekenisloos te zijn.
De dood verleent daarnaast ook urgentie aan ons leven. Het zet druk op de ketel die nodig is om passioneel en gemotiveerd te leven. Als we alle tijd van de wereld hebben, gebeurt er niks en doen we alles ‘manana’.

De dood zet druk op de ketel die nodig is om passioneel en gemotiveerd te kunnen leven.

Maar is de dood echt zo cruciaal voor betekenisgeving? Vergelijk het met een goed boek waarin je helemaal bent ondergedompeld. Wanneer we helemaal in de wereld van het boek zitten, denken we juist het minst aan het einde. We willen wel weten hoe het afloopt maar we willen meestal ook dat het verhaal verder loopt en vele vervolgen kent. Onze nieuwsgierigheid – en breder gezien onze levenshonger – kan bijna onuitputtelijk zijn. We zouden duizenden verschillende levens kunnen leiden, net zoals we duizenden boeken zouden kunnen verslinden. Wat ons leven zinvol maakt is niet zozeer het tijdelijke ervan, maar de mogelijkheid om nieuwe horizonten te ontdekken en, zoals hierboven uiteengezet, de aanwezigheid risico’s die ons bestaan spankracht geven.

“We zouden duizenden verschillende levens kunnen leiden, net zoals we duizenden boeken zouden kunnen verslinden.”

Veel mensen huiveren van het idee van een eeuwig leven omdat ze een onbewuste analogie trekken tussen leven-wakker zijn enerzijds en dood-slapen anderzijds. De dood zou ons dan eindelijk de ‘rust’ verschaffen die we nodig hebben. Maar uiteraard rust niemand ooit in zijn graf. Er is immers niemand meer om te rusten.
Zeker is in elk geval dat eeuwig leven in dit universum fysisch onmogelijk is. Binnen triljoenen jaren zullen alle sterren uitgedoofd zijn en zal de ruimte zo snel uitdijen dat alle materie wordt uiteen getrokken. Geen enkele levensvorm kan dan nog verder bestaan. Het is wel denkbaar dat ooit alle ziekten en alle vormen van veroudering te genezen zullen zijn. Op die revolutionaire dag zal de mensheid zich volgens mij niet gaan vervelen, maar juist nieuwe vormen van zin ontdekken.

universe
Als ons heelal blijft uitdijen wordt alles uiteen gereten, zelfs materie. Geen enkel levend wezen kan dan nog ontstaan of voortleven. Als het universum implodeert in een ‘big crunch’ is dit eveneens fataal voor alle leven.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *