Waanzinnig verliefd: liefde en (ir)rationaliteit


Het bekendste cliché over de liefde luidt dat ze blind is. In de vlaag van onze verliefdheid zijn we niet meer in staat zijn om de gebreken van de ander te zien of worden ze – inderdaad- met de mantel der liefde bedekt. Verliefden bevinden zich in een soort roes die voor buitenstaanders vaak vreemd en onbegrijpelijk is. Soms leidt dit tot een gênante situatie waarbij mensen met verstomming geslagen zijn wanneer ze iemands vriend of vriendin ontmoeten en enkel kunnen vaststellen dat hij of zij onuitstaanbaar is. Verliefd zijn op zo’n persoon lijkt dan inderdaad op een vlaag van zinsverbijstering.

04-Rene-Magritte-The-Lovers-1928
Rene Magritte – De minnaars

Is liefde dan puur irrationeel? Hebben we geen enkele reden of verklaring voor de liefde die we voelen voor iemand anders? Zo lijkt het er toch niet op. Wanneer je aan iemand zou vragen waarom ze houdt van haar geliefde, zou ze verschillende redenen kunnen opgeven. Ze zou zeggen dat hij grappig is, lief en attent, zin voor verantwoordelijkheid heeft, knap en intelligent is, enzovoort. Maar worden we echt verliefd omdat we al die positieve en aantrekkelijke dingen opmerken bij iemand anders? Of is het eerder zo dat we eerst verliefd worden op iemand en pas achteraf die liefde rechtvaardigen door al die redenen op te sommen. De liefde lijkt dus zijn eigen kip- of eiprobleem te hebben.

Liefde is meestal iets wat ons overkomt. Het lijkt te kil en te berekenend om op zoek te gaan naar redenen om van iemand te houden. We kiezen onze geliefden niet op dezelfde manier als we een renpaard zouden kiezen, door van elke kandidaat de positieve en negatieve eigenschappen op te sommen en dan te beslissen. Uiteraard keuren mannen en vrouwen mekaar soms vanop afstand, maar dit is meestal vanuit een (niet-serieuze) seksuele interesse of gewoon uit nieuwsgierigheid.

Ook vanuit een ander opzicht lijkt liefde los te staan van nuchtere logica.  Anderen zullen ook de positieve eigenschappen van jouw geliefde opmerken. Waarom worden zij dan niet verliefd op haar? En als je nu een vrouw tegenkomt die mooier, grappiger en intelligenter is dan jouw vriendin, hoe komt het dat je daar dan niet automatisch verliefd op wordt? Het liefdesspel verloopt dus niet volgens een rationele logica. Maar niemand treurt daarom. Het feit dat we liefde niet rationeel kunnen sturen, maakt het juist tot iets magisch.

De metafoor van Cupido die ons hart doorboort met zijn pijl, duidt erop dat verliefdheid meestal plots en buiten onze wil om opkomt. In onze beleving is het iets dat ons plots treft, zoals een bliksemschicht of een betovering.

Anderzijds is wel zo dat mannen en vrouwen op vrijersvoeten rationele keuzes maken op voorhand, bvb. in welke ‘vijvers’ ze willen vissen. Ze gaan op zoek naar plaatsen waar hun potentiële Ware wel eens zou kunnen vertoeven. Iemand zijn of haar ‘liefdesradar’ zal altijd gericht zijn op een bepaald soort mensen, nl. mensen die hun ‘type’ zijn. Meestal zijn dit mensen die goed op hen lijken, mensen waar ze veel mee gemeen hebben. Hoewel die radar grotendeels onbewust werkt, is ze wel in een bepaald opzicht rationeel. Mensen gaan in de eerste plaats op zoek naar partners die ze fysiek aantrekkelijk vinden en biologisch gezien is dat natuurlijk heel rationeel.

La-vie-dAdèle_Cannes2013_Thumb
Wat geliefden precies tot elkaar aantrekt, is voor henzelf ook moeilijk te doorgronden.

Wat onze verliefdheid irrationeel of mysterieus maakt zijn de details die maken dat de vonk overslaat. Onbewuste positieve associaties (we worden bijvoorbeeld plots gecharmeerd door de manier waarop iemand haar koffie drinkt) zijn dikwijls doorslaggevend om het verliefdheidsgevoel op te wekken. We kennen een betekenis toe aan iemands gelaatstrekken, bewegingen en kledingstijl. Deze specifieke individualiteit spreekt ons aan omdat de schoonheid van de ander de belofte evoceert om samen het geluk te vinden (Stendhal).

Wat is het dan dat ons aantrekt in die ene, unieke persoon? Het zijn niet louter eigenschappen die op evolutionaire fitness duiden, waar biologen en psychologen vaak de nadruk op leggen. Volgens mij kan psychoanalyse hier een betere aanvulling geven. Eén theorie stelt dat we karaktereigenschappen die we in onszelf of bij anderen missen (maar wel zouden willen hebben) heel aantrekkelijk vinden in de ander. Als we bijvoorbeeld vroeger als kind manische en bemoeizuchtige ouders hadden, zullen we later iemand begeren die rust en tolerantie uitstraalt. De ander verhelpt het gemis dat iemand tot dan toe in zijn leven onbewust meedroeg. In die zin vervolmaken geliefden elkaar, ze maken elkaar terug ‘volledig’.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *